Ai là ai trong Tây du ký: hai mươi bốn người trên một sơ đồ

Tây du ký gần như không có quan hệ máu mủ. Suốt một trăm hồi chỉ có đúng hai gia đình thật: Đường Tăng cùng cha mẹ đã mất mười tám năm để tìm lại ông, và nhà Ngưu Ma Vương dưới chân Hỏa Diệm Sơn. Mọi mối nối khác trên sơ đồ này đều là thứ khác — thầy trò, đày ải, kết nghĩa, chiêu an, quản thúc. Vì vậy các đường ở đây không ghi "cha" hay "con", mà ghi người trao vòng kim cô, kẻ đè dưới Ngũ Hành Sơn, anh kết nghĩa năm xưa. Tên trên sơ đồ viết bằng chữ Hán, nên trong bài, lần nhắc đầu tiên đều kèm chữ Hán trong ngoặc.

Đọc cái này thế nào

Mỗi thẻ là một nhân vật, mỗi đường nối hai thẻ đều bấm mở được. Các dải màu tách các nơi: thầy trò đi thỉnh kinh, sư môn của Ngộ Không, thiên đình, cửa Phật, nhà Đường, long cung, yêu ma. Hãy nhìn hình dạng trước khi đọc chữ: giữa là một hàng năm người, phía trên thiên đình và cửa Phật đè xuống, phía dưới là một dãy yêu ma — và từng người trong hàng ấy đều bị trên ném xuống trước, rồi bị dưới chặn lại.

Năm thầy trò: một đoàn toàn người mang tội

Trư Bát Giới (猪八戒) vốn là Thiên Bồng Nguyên Soái coi thủy quân Thiên Hà, say rượu thất lễ nên bị đày xuống trần, lại đầu thai nhầm. Sa Ngộ Tĩnh (沙悟净) vốn là Quyển Liêm Đại Tướng, chỉ vì đánh vỡ một chén lưu ly mà bị đày xuống sông Lưu Sa, cứ bảy ngày lại bị phi kiếm xuyên ngực. Bạch Long Mã (白龙马) là tam thái tử Tây Hải, đốt viên minh châu trên điện, đáng tội chém, được Quan Âm cứu và đổi thành cõng một nhà sư đi mười vạn tám nghìn dặm. Tôn Ngộ Không (孙悟空) nằm dưới Ngũ Hành Sơn năm trăm năm. Chỉ Đường Tăng (唐僧) là không bị đày — ông được phái đi. Đó chính là ý nghĩa của những đường "đày xuống hạ giới" trên sơ đồ: đoàn này không phải được chiêu mộ, mà do thiên đình và cửa Phật cùng nhau ghép lại.

Sư môn của Ngộ Không: một điều kiện — đừng nói ta là thầy ngươi

Bồ Đề Tổ Sư (菩提祖师) dạy ông bảy mươi hai phép biến hóa và đạo trường sinh, rồi đuổi xuống núi với đúng một điều kiện: không được nói ta là thầy ngươi. Vị sư phụ ấy về sau không bao giờ xuất hiện nữa trong truyện. Một con khỉ có phép mà không được nhắc tên thầy liền đi đại náo thiên cung. Vương Mẫu (王母) gửi thiếp mời hội bàn đào khắp cõi trời, chỉ sót mỗi Tề Thiên Đại Thánh vừa được phong. Ngọc Đế (玉帝) phong ông làm Bật Mã Ôn, rồi phong Tề Thiên Đại Thánh, cuối cùng vẫn phải mời Như Lai. Lò bát quái của Thái Thượng Lão Quân (太上老君) đốt bốn mươi chín ngày không ra xác, chỉ luyện ra một đôi mắt lửa ngươi vàng.

Thiên đình không thắng nổi một con khỉ

Lý Tịnh (李靖) nâng tháp, cầm quân đánh Hoa Quả Sơn, và thua. Na Tra (哪吒) chưa một lần thắng nổi. Thái Bạch Kim Tinh (太白金星) hai lần chủ trương chiêu an thay vì động binh, hai lần được chứng minh là đúng, và hai lần đến lần thứ ba thì không ai nghe. Người bắt được Tề Thiên Đại Thánh là Nhị Lang Thần (二郎神), và đòn quyết định là một con chó. Cuối cùng là bàn tay của Như Lai (如来) — con khỉ không nhảy ra nổi. Năm trăm năm sau, chính vị Phật ấy giao việc thỉnh kinh cho chính con khỉ ấy. Cú lật đó là chỗ hay nhất của cả bộ truyện.

Cha mẹ Đường Tăng: mối oan đầu tiên của truyện

Trần Quang Nhụy (陈光蕊) đỗ trạng nguyên, trên đường nhậm chức bị lái đò sát hại, thi thể chìm đáy sông nhiều năm. Ân Ôn Kiều (殷温娇) là con gái thừa tướng, trên đường tân hôn tận mắt thấy chồng bị đẩy xuống sông, tự tay đặt con vào chậu gỗ thả trôi, nhẫn nhục mười tám năm mới nhận lại được đứa con ấy. Đây là đường "cha mẹ – con cái" bình thường duy nhất trên cả sơ đồ, và ngay cạnh nó là đường "kết nghĩa ngự đệ" — Đường Thái Tông (唐太宗) đi một vòng âm phủ trở về mới có hội Thủy Lục và chiếu chỉ đi Tây Trúc.

Quan Âm sắp đặt cả chuyến đi này

Ba người đồ đệ đều do Quan Âm (观音) thu nhận, vòng kim cô do bà trao, có chuyện gì thì phần nhiều cũng tìm đến bà. Trên sơ đồ, một mình bà kéo ra bốn đường — chỉ lối, trao chú, cứu con vua rồng, thu Hồng Hài Nhi — nhiều hơn cả Ngọc Đế. Lần theo bốn đường ấy sẽ thấy một điều: phân nửa số "nạn" dọc đường là do trên trời và cửa Phật tự thả xuống. Những con vật cưỡi và bảo bối mà Thái Thượng Lão Quân để sổng về sau thành yêu quái chờ ở ải kế tiếp.

Một nhà dưới chân Hỏa Diệm Sơn

Ngưu Ma Vương (牛魔王) năm xưa là anh cả trong bảy anh em kết nghĩa với con khỉ, và là yêu duy nhất trong truyện đánh ngang tay với ông. Quạt ba tiêu của Thiết Phiến Công Chúa (铁扇公主) quạt một cái bay người năm vạn dặm; bà có cho mượn quạt hay không chỉ tùy vào đúng một điều: ai đã bắt con bà đi. Còn Hồng Hài Nhi (红孩儿), lửa tam muội của cậu suýt lấy mạng con khỉ, rốt cuộc bị thu lên tòa sen làm Thiện Tài đồng tử — từ đó cha mẹ không gặp lại con nữa. Thế đối lập giữa nhà này với đoàn thỉnh kinh là chỗ được dựng khéo nhất của truyện: một bên là đoàn được ghép lại, một bên là gia đình bị xé ra.

Hai lần thầy trò tan đàn

Ai không có trên sơ đồ

Phần lớn yêu quái trong tám mươi mốt nạn không có mặt: Hoàng Phong quái, Kim Giác Ngân Giác, yêu nhện, Hoàng Bào quái, Cửu Đầu trùng, cùng toàn bộ nhân vật của Nữ Nhi quốc, Xa Trì quốc và Diệt Pháp quốc. Hai mươi bốn tấm thẻ dành cho những người truyện cứ trở đi trở lại: thầy trò, sư môn, thiên đình, cửa Phật, nhà Đường Tăng và nhà Ngưu Ma Vương. Một sơ đồ trăm thẻ là sơ đồ không ai xem hết.