Rüstem'in soy ağacı: Sistan hanedanı ve Keyani şahları tek panoda

Şehname'nin soy ağacı yoktur; bağı vardır. Rüstem, Zal'ın oğludur; ama hikâyesini babası kurmaz. Onu kuran şeyler şunlardır: başkasını sırtına almayan bir at, babasını büyüten bir kuş, tanımadığı bir oğul ve ona kuyu kazan bir kardeş. Bu pano da onu çizer — yirmi dört kişi ve kan bağı olmayan çizgiler: büyüten, öldüren, iftira atan, sığınak veren. Panodaki adlar Farsça yazılmıştır, çünkü şiirin dili odur; burada her ad ilk geçtiği yerde Farsça hâliyle birlikte verilir.

Bu çizelge nasıl okunur

Her kart bir kişi, her çizgi tıklayabileceğin bir ilişkidir. Renk şeritleri hanedanları ayırır: Sistan hanedanı (خاندان سیستان), Kâbil hanedanı, Keyani şahları ve Turan. Okumadan önce şekle bak — Sistan dört kuşak derinliğinde dar bir sütundur, Keyaniler yanında durur, Turan ise karşıdan uzanıp ikisine birden bağlanır. Kan bağının olmadığı yerde çizgi kendini söyler: lalası, katili, kan davasını güden.

Sistan hanedanı: Sam'dan Feramerz'e

Dört kuşak, her birinde bir kırılma. Sam (سام) ak saçlı doğan oğlunu dağda bırakır. Zal'ı (زال) Simurg büyütür; sonra Zal, Dahhak soyundan gelen bir kızı, Rudabe'yi (رودابه) sever — ve bu soy, evliliği imkânsız kılar; ta ki annesi Sindoht (سیندخت) bizzat Sam'ın ordugâhına gidip savaşı konuşarak yatıştırana kadar. Rüstem o evlilikten doğar, Feramerz (فرامرز) de Rüstem'den; sonunda babasının kanını o alacaktır.

Rüstem: şahları ayakta tutan adam

Rüstem (رستم) bu panoda en çok çizgisi olan kişidir ve bu tesadüf değildir: iki şahın sipehsaları, bir şehzadenin lalası, tunç bedenli bir adamın katili ve biri kendisini tanımayan iki oğlun babasıdır. Keykavus (کیکاووس) ne zaman işi berbat etse — kartallarla göğe çıkma hevesi, esir düşmesi — atına atlayıp düzelten Rüstem olur. Şiir, pehlivanı şahtan büyük çizer; çizelge de tam bunu gösterir.

Sührab: birbirini tanımayan baba ile oğul

Rüstem, Semengan'da bir gece Tehmine'nin (تهمینه) kocası olur ve yoluna devam eder. On dört yıl sonra Sührab (سهراب), hiç görmediği babasını aramak için İran'a saldırır. Yolunda karşısına zırh kuşanıp çıkan tek kişi Gürdafirid'dir (گردآفرید) — miğferi düşer, saçları dökülür, o da kurnazlıkla kaleye geri döner. Sonra baba ile oğul üç gün güreşir ve hiçbiri kiminle dövüştüğünü bilmez. Her şeyi çözecek olan pazıbent, iş işten geçtikten sonra ortaya çıkar.

Siyavuş: ateşin yakmadığı suçsuz

Siyavuş'u (سیاوش) Rüstem büyütür. Üvey annesi Sudabe (سودابه) ona iftira atar; o da suçsuzluğunu kanıtlamak için ateşin içinden geçer ve yanmaz. Sonra Turan'a sığınır, orada düşmanın damadı olur ve Gersivez (گرسیوز) durmadan fısıldayarak Efrasiyab'ı (افراسیاب) onu öldürmeye kışkırtır. Turan'da doğru tarafta duran tek kişi Piran'dır (پیران): Siyavuş'a sığınak verir, Ferengis'i (فرنگیس) ona verir, sonra da oğulları Keyhüsrev'i (کیخسرو) ölümden kurtarır. O oğul geri döner ve babasının kanını kendi dedesinden alır.

İsfendiyar: yara almayan bir beden, gözler hariç

Güştasp (گشتاسپ) oğluna tacı vaat eder, sonra da onu Rüstem'i zincire vurup getirmeye yollar — o savaştan dönmeyeceğini bilerek. İsfendiyar (اسفندیار) tunç bedenlidir ve tek yaralanabileceği yer gözleridir; bunu Rüstem'e Simurg söyler — dedesini büyütmüş olan aynı Simurg. İşi bir ılgın oku bitirir. Bu panoda Güştasp'tan Rüstem'e giden çizginin adı savaşa kışkırtan'dır ve yaptığı şeyin en doğru tarifi budur.

Şugad: evin içinden gelen son

Firdevsî'nin metni ve sonradan eklenenler

Bu panoda kimler yok

Şiirin mitolojik ve Pişdadi açılışı burada değil: Cemşid, Dahhak, Kave, Feridun ve İrec ile Selm ve Tur — İran-Turan düşmanlığını başlatan kardeş katli. Tarihî yarısı da yok: Sasaniler, Behram Gur, Nuşirevan, Yezdicerd. Bu pano bir kesittir ve seçilen kesit, ailenin en çok önem taşıdığı kesittir: Sistan, Keyaniler, Turan. Yedi yüz adlık bir pano, kimsenin okumadığı bir çizelgedir.